Bởi vì tôi có sự đồng cảm với xuất thân cũng như hành trình làm nghề của Liu Jiakun (Lưu Gia Khôn) - KTS đoạt giải Pritzker 2025, nên khi đến Thành Đô để thăm The West Village của ông, tôi ấn tượng sâu sắc đến nỗi phải dành thời gian để tìm hiểu và nghiên cứu về dự án này.
Không chỉ như những hình ảnh trên các website, việc trải nghiệm trực tiếp công trình mang lại cái nhìn rộng mở, đa chiều và sâu sắc hơn rất nhiều.
---
The West Village không đơn thuần là một công trình, mà là một tuyên ngôn kiến trúc sâu sắc về bản sắc đô thị. Dự án này hiện thực hóa triết lý "Phong cách Phổ thông" của ông, biến một khu đất nhà máy cũ thành một thực thể đô thị sống động thông qua một ngôn ngữ kiến trúc chủ ý và đầy tính biểu cảm.
Lấy cảm hứng từ "Lỗi Thôn" (微村, vi thôn), dịch sát nghĩa là "làng siêu nhỏ" hoặc "làng đô thị".
Vậy "Lỗi Thôn" là gì?
Nó là một thuật ngữ đô thị học, dùng để chỉ những khu dân cư tự phát, hỗn độn, mật độ cao với các con hẻm chật hẹp, tồn tại trong các đô thị của Trung Quốc những thập niên 1980s. Những "làng" này là sản phẩm của quá trình đô thị hóa nhanh chóng, nơi các cấu trúc xã hội và không gian sống được hình thành một cách tự phát, thiếu quy hoạch.
Nguồn cảm hứng thực sự chính là KHÔNG GIAN ĐÔ THỊ HỖN ĐỘN, SỐNG ĐỘNG của chính Thành Đô trong quá khứ gần đây. Lưu Gia Khôn muốn tái tạo lại cảm giác và cấu trúc xã hội của những "Lỗi Thôn" đó:
· Sự hỗn hợp chức năng: Nhà ở, cửa hàng, xưởng sản xuất nhỏ lẻ nằm cạnh nhau.
· Không gian công cộng hữu cơ: Các con hẻm, ngõ cụt trở thành nơi giao lưu, buôn bán, sinh hoạt.
· Mật độ và sự kết nối: Một cộng đồng khép kín với những mối liên hệ chặt chẽ.
Ông đã trừu tượng hóa những đặc điểm này và chuyển dịch chúng vào một công trình kiến trúc hiện đại, quy mô lớn. Đường chạy chéo từ dưới lên trên không, các dãy hành lang dài dằng dặc chính là phiên bản hiện đại của "con hẻm" kết nối toàn bộ cộng đồng một cách phi tầng bậc. Các khối nhà liền nhau và những lối cắt là sự mô phỏng lại sự phân mảnh và hỗn độn có chủ đích của không gian "Lỗi Thôn".
Đường đi bộ, đi xe đạp trên không xuyên suốt toàn bộ các dãy nhà là yếu tố đặc biệt và nổi bật của dự án. Nó không đơn thuần là một tuyến giao thông hay tiện ích giải trí. Về mặt kiến trúc, nó đóng vai trò như "mạch máu" kết nối toàn bộ các không gian bên trong, bên ngoài và bên trên công trình. Yếu tố này không chỉ định hình hình khối độc đáo mà còn kích hoạt toàn bộ bề mặt kiến trúc, biến nó trở thành một phần của cảnh quan đô thị sống động. Tuy nhiên, đáng tiếc là trong quá trình vận hành thực tế, nó đã không được sử dụng không rõ vì lý do gì? Có thể là vấn đề an toàn trong khi sử dụng. Điều này cho thấy ý tưởng bay bổng của KTS đưa vào thực tế xã hội đôi khi cũng khó có thể tương thích hoàn toàn.
Xét trên bình diện rộng hơn, The West Village là một giải pháp đô thị mang tính phản biện. Nó đối lập với xu hướng phát triển "quét sạch" ký ức để xây lên những khối công trình mới nhưng vô cảm. Thay vào đó, kiến trúc sư chọn cách hồi sinh linh hồn nơi chốn thông qua việc diễn giải lại ký ức một cách đương đại. Công trình này kiến tạo một hệ sinh thái vi mô tự túc, nơi con người có thể làm việc, giải trí và kết nối, từ đó đưa ra một mô hình phát triển đô thị bền vững, lấy con người và cộng đồng làm trung tâm.
Với 1h để tham quan công trình với diện tích cực lớn, không thể nào tìm hiểu từng ngóc ngách nhưng tôi cũng kịp vào 1 lớp học thư pháp truyền thống ở đây, nói chuyện với thầy và trò để hiểu được sự vận hành sâu sắc của kiến trúc trong đời sống xã hội.
Ngôn ngữ vật liệu ở đây là một lời tuyên bố rõ ràng về tính chân thực. Lưu Gia Khôn sử dụng bê tông thô, gạch địa phương và các kết cấu thép phô bày quá trình xây dựng. Sự thô mộc khẳng định vẻ đẹp của sự giản dị, của những vật liệu phổ thông và một quá trình thi công không cần che giấu. Nó tạo ra một cảm quan vừa mạnh mẽ, vừa gần gũi, và quan trọng hơn, là một sự tôn trọng đối với quá khứ công nghiệp của mảnh đất.
The West Village không phải là một tác phẩm để ngắm nhìn từ xa, mà là một trải nghiệm tổng thể về không gian. Thông qua việc định hình lại không gian công cộng, tôn vinh vẻ đẹp của sự thô mộc và đối thoại tinh tế với lịch sử, Lưu Gia Khôn đã tạo nên một hình mẫu kiến trúc có khả năng hồi sinh và định hình đời sống đô thị một cách trách nhiệm và đầy cảm hứng.
Cách Lưu Gia Khôn sử dụng các giải pháp kiến trúc để ứng xử với không gian công cộng mang tính lịch sử đô thị ở The West Village mở ra một bài học quý giá cho Việt Nam. Ông không sao chép hình thức cụ thể của "Lỗi Thôn" – những khu phố cũ tự phát – mà trừu tượng hóa và tái sinh linh hồn của chúng: đó là sự hỗn tạp chức năng, mật độ kết nối xã hội cao và những không gian công cộng hình thành một cách hữu cơ. Bài học này trở nên vô cùng thiết thực khi đặt bên cạnh thực trạng tại nhiều đô thị Việt Nam, nơi các khu tập thể cũ đang dần bị thay thế bởi những dự án hoàn toàn mới nhưng lạc lõng, cắt đứt mạch sống đô thị vốn có.
Thay vì một cuộc "đại phẫu" quy hoạch xóa bỏ hoàn toàn, cách tiếp cận của Lưu Gia Khôn gợi ý về một sự "chuyển dịch" tinh tế: có thể giữ lại kết cấu hiện hữu, nhưng bổ sung những "mạch máu" kết nối mới – những tuyến đường đi bộ trên cao, những "khe hở" kiến trúc xuyên qua các khối nhà để tạo ra sân chơi, quảng trường và không gian xanh, các tiện ích công cộng đô thị dành cho cư dân trong khu vực. Kiến trúc, bằng cách ấy, không phải là thứ áp đặt lên lịch sử, lên đời sống xã hội như một loại giải pháp khô cứng mang tính cưỡng chế, mà sẽ đóng vai trò một phương tiện để giải phóng và khuếch đại những tiềm năng văn hóa và xã hội vốn đã tiềm ẩn trong chính mảnh đất ấy, biến ký ức thành một nguồn lực sống động cho tương lai.
---
Ảnh lấy trên web quốc tế và 1 số ảnh tự chụp tại công trình.
Yenhai Arch - 11/2025