Bởi vì tôi có sự đồng cảm với xuất thân cũng như hành trình làm nghề của Liu Jiakun (Lưu Gia Khôn) - KTS đoạt giải Pritzker 2025, nên khi đến Thành Đô để thăm The West Village của ông, tôi ấn tượng sâu sắc đến nỗi phải dành thời gian để tìm hiểu và nghiên cứu về dự án này. Không chỉ như những hình ảnh trên các website, việc trải nghiệm trực tiếp công trình mang lại cái nhìn rộng mở, đa chiều và sâu sắc hơn rất nhiều. --- The West Village không đơn thuần là một công trình, mà là một tuyên ngôn kiến trúc sâu sắc về bản sắc đô thị. Dự án này hiện thực hóa triết lý "Phong cách Phổ thông" của ông, biến một khu đất nhà máy cũ thành một thực thể đô thị sống động thông qua một ngôn ngữ kiến trúc chủ ý và đầy tính biểu cảm. Lấy cảm hứng từ "Lỗi Thôn" (微村, vi thôn), dịch sát nghĩa là "làng siêu nhỏ" hoặc "làng đô thị". Vậy "Lỗi Thôn" là gì? Nó là một thuật ngữ đô thị học, dùng để chỉ những khu dân cư tự phát, hỗn độn, mật độ cao với các con hẻm chật hẹp, tồn tại trong các đô thị của Trung Quốc những thập niên 1980s. Những "làng" này là sản phẩm của quá trình đô thị hóa nhanh chóng, nơi các cấu trúc xã hội và không gian sống được hình thành một cách tự phát, thiếu quy hoạch. Nguồn cảm hứng thực sự chính là KHÔNG GIAN ĐÔ THỊ HỖN ĐỘN, SỐNG ĐỘNG của chính Thành Đô trong quá khứ gần đây. Lưu Gia Khôn muốn tái tạo lại cảm giác và cấu trúc xã hội của những "Lỗi Thôn" đó: · Sự hỗn hợp chức năng: Nhà ở, cửa hàng, xưởng sản xuất nhỏ lẻ nằm cạnh nhau. · Không gian công cộng hữu cơ: Các con hẻm, ngõ cụt trở thành nơi giao lưu, buôn bán, sinh hoạt. · Mật độ và sự kết nối: Một cộng đồng khép kín với những mối liên hệ chặt chẽ. Ông đã trừu tượng hóa những đặc điểm này và chuyển dịch chúng vào một công trình kiến trúc hiện đại, quy mô lớn. Đường chạy chéo từ dưới lên trên không, các dãy hành lang dài dằng dặc chính là phiên bản hiện đại của "con hẻm" kết nối toàn bộ cộng đồng một cách phi tầng bậc. Các khối nhà liền nhau và những lối cắt là sự mô phỏng lại sự phân mảnh và hỗn độn có chủ đích của không gian "Lỗi Thôn". Đường đi bộ, đi xe đạp trên không xuyên suốt toàn bộ các dãy nhà là yếu tố đặc biệt và nổi bật của dự án. Nó không đơn thuần là một tuyến giao thông hay tiện ích giải trí. Về mặt kiến trúc, nó đóng vai trò như "mạch máu" kết nối toàn bộ các không gian bên trong, bên ngoài và bên trên công trình. Yếu tố này không chỉ định hình hình khối độc đáo mà còn kích hoạt toàn bộ bề mặt kiến trúc, biến nó trở thành một phần của cảnh quan đô thị sống động. Tuy nhiên, đáng tiếc là trong quá trình vận hành thực tế, nó đã không được sử dụng không rõ vì lý do gì? Có thể là vấn đề an toàn trong khi sử dụng. Điều này cho thấy ý tưởng bay bổng của KTS đưa vào thực tế xã hội đôi khi cũng khó có thể tương thích hoàn toàn. Xét trên bình diện rộng hơn, The West Village là một giải pháp đô thị mang tính phản biện. Nó đối lập với xu hướng phát triển "quét sạch" ký ức để xây lên những khối công trình mới nhưng vô cảm. Thay vào đó, kiến trúc sư chọn cách hồi sinh linh hồn nơi chốn thông qua việc diễn giải lại ký ức một cách đương đại. Công trình này kiến tạo một hệ sinh thái vi mô tự túc, nơi con người có thể làm việc, giải trí và kết nối, từ đó đưa ra một mô hình phát triển đô thị bền vững, lấy con người và cộng đồng làm trung tâm. Với 1h để tham quan công trình với diện tích cực lớn, không thể nào tìm hiểu từng ngóc ngách nhưng tôi cũng kịp vào 1 lớp học thư pháp truyền thống ở đây, nói chuyện với thầy và trò để hiểu được sự vận hành sâu sắc của kiến trúc trong đời sống xã hội. Ngôn ngữ vật liệu ở đây là một lời tuyên bố rõ ràng về tính chân thực. Lưu Gia Khôn sử dụng bê tông thô, gạch địa phương và các kết cấu thép phô bày quá trình xây dựng. Sự thô mộc khẳng định vẻ đẹp của sự giản dị, của những vật liệu phổ thông và một quá trình thi công không cần che giấu. Nó tạo ra một cảm quan vừa mạnh mẽ, vừa gần gũi, và quan trọng hơn, là một sự tôn trọng đối với quá khứ công nghiệp của mảnh đất. The West Village không phải là một tác phẩm để ngắm nhìn từ xa, mà là một trải nghiệm tổng thể về không gian. Thông qua việc định hình lại không gian công cộng, tôn vinh vẻ đẹp của sự thô mộc và đối thoại tinh tế với lịch sử, Lưu Gia Khôn đã tạo nên một hình mẫu kiến trúc có khả năng hồi sinh và định hình đời sống đô thị một cách trách nhiệm và đầy cảm hứng. Cách Lưu Gia Khôn sử dụng các giải pháp kiến trúc để ứng xử với không gian công cộng mang tính lịch sử đô thị ở The West Village mở ra một bài học quý giá cho Việt Nam. Ông không sao chép hình thức cụ thể của "Lỗi Thôn" – những khu phố cũ tự phát – mà trừu tượng hóa và tái sinh linh hồn của chúng: đó là sự hỗn tạp chức năng, mật độ kết nối xã hội cao và những không gian công cộng hình thành một cách hữu cơ. Bài học này trở nên vô cùng thiết thực khi đặt bên cạnh thực trạng tại nhiều đô thị Việt Nam, nơi các khu tập thể cũ đang dần bị thay thế bởi những dự án hoàn toàn mới nhưng lạc lõng, cắt đứt mạch sống đô thị vốn có. Thay vì một cuộc "đại phẫu" quy hoạch xóa bỏ hoàn toàn, cách tiếp cận của Lưu Gia Khôn gợi ý về một sự "chuyển dịch" tinh tế: có thể giữ lại kết cấu hiện hữu, nhưng bổ sung những "mạch máu" kết nối mới – những tuyến đường đi bộ trên cao, những "khe hở" kiến trúc xuyên qua các khối nhà để tạo ra sân chơi, quảng trường và không gian xanh, các tiện ích công cộng đô thị dành cho cư dân trong khu vực. Kiến trúc, bằng cách ấy, không phải là thứ áp đặt lên lịch sử, lên đời sống xã hội như một loại giải pháp khô cứng mang tính cưỡng chế, mà sẽ đóng vai trò một phương tiện để giải phóng và khuếch đại những tiềm năng văn hóa và xã hội vốn đã tiềm ẩn trong chính mảnh đất ấy, biến ký ức thành một nguồn lực sống động cho tương lai. --- Ảnh lấy trên web quốc tế và 1 số ảnh tự chụp tại công trình. Yenhai Arch - 11/2025
Bước vào sảnh trung tâm của Bảo tàng V&A South Kensington, London, Vương Quốc Anh, bạn sẽ ngay lập tức bị choáng ngợp bởi một tác phẩm đèn chùm khổng lồ màu ngọc bích thả treo từ vòm trần xuống. Chiếc đèn chùm cao đến 9m và nặng hơn 3 tấn. Đây là tác phẩm sắp đặt do nghệ sỹ thủy tinh người Mỹ Dale Chihuly tạo ra. Tên tác phẩm là Chihuly Chandelier - đèn chùm Chihuly. Chihuly là 1 trong những nghệ sỹ thủy tinh hàng đầu thế giới đã đưa ngành thủy tinh truyền thống trở thành những tác phẩm điêu khắc và sắp đặt kiến trúc quy mô lớn (Monumental scale). Các tác phẩm của ông là sự kết hợp giữa nghệ thuật thổi thủy tinh truyền thống của Venice và tư duy nghệ thuật sắp đặt đỉnh cao. Chihuly không xuất thân từ ngành làm thủy tinh chuyên nghiệp, ông học Thiết kế nội thất và Dệt may tại Đại học Washington. Năm 1963, trong một lớp học dệt thảm, ông thử nghiệm đan các mảnh thủy tinh vỡ vào các sợi vải để xem chúng bắt sáng ra sao. Sự mê hoặc của ánh sáng xuyên qua thủy tinh đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời ông. Năm 1965, Trong một đêm ở xưởng dưới tầng hầm, Chihuly gom những mảnh thủy tinh màu, tự dùng một ống kim loại, nung chảy chúng trên lò gốm nhỏ và thổi ra chiếc bong bóng thủy tinh đầu tiên trong đời, ông bị ám ảnh ngay lập tức. Năm 1968, nhờ học bổng Fulbright, Chihuly trở thành nghệ sĩ người Mỹ đầu tiên được nhận vào làm việc tại nhà máy thủy tinh danh tiếng Venini trên đảo Murano (Venice, Ý) – nơi được coi là "thánh địa" giữ bí mật công nghệ thủy tinh suốt nhiều thế kỷ. Năm 1976, Chihuly bị tai nạn ô tô nghiêm trọng tại Anh, khiến ông mất mắt trái (đó là lý do ông luôn đeo một chiếc băng bịt mắt như cướp biển) và tổn thương thị giác chiều sâu. Sau đó, một tai nạn lướt sóng năm 1979 khiến ông trật khớp vai và không thể tự tay cầm ống thổi thủy tinh được nữa. Nhưng chính những điều không may mắn này lại mang lại những thay đổi mang tính bước ngoặt trong sự nghiệp của Chihuly. Thay vì trực tiếp cầm ống thổi thủy tinh, ông trở thành người chỉ đạo thực hiện việc thổi thủy tinh và nghiên cứu các phương pháp thay đổi ngành thủy tinh từ sản phẩm của cá nhân đơn lẻ thành tác phẩm quy mô lớn với sự kết hợp của nhiều nghệ nhân. Ông thiết kế các tác phẩm với cái nhìn của 1 tổng đạo diễn, trở thành "kiến trúc sư" cho chính tác phẩm của mình. Dưới góc độ phê bình nghệ thuật (Art Criticism), các tác phẩm của Dale Chihuly là một đề tài tranh luận thú vị và phân cực sâu sắc giữa giới phê bình hàn lâm và công chúng đại chúng. Ông vừa được ca tụng như một người cách mạng hóa chất liệu, vừa phải đối mặt với những định kiến khắt khe về ranh giới giữa "Mỹ thuật" (Fine Art) và "Thủ công nghệ thuật" (Decorative Craft). Các tác phẩm của Chiluhy xét về mặt hình thức thì cực kỳ bắt mắt, đầy sức sống, khai thác thế mạnh của chất liệu thủy tinh với tay nghề cao, tư duy không gian và hình học tốt cũng như khả năng tương tác với không gian cực kỳ nhuần nhuyễn. Nhưng cũng chính vì vậy, ông cũng nhận được nhiều chỉ trích từ giới phê bình học thuật cho rằng các tác phẩm mới đạt được tính hình thức chứ chưa có chiều sâu tự sự, chỉ dừng lại ở việc thỏa mãn thị giác. Giới phê bình nghệ thuật đương đại (vốn chuộng nghệ thuật ý niệm - Conceptual Art) thường định kiến rằng cái gì quá đẹp, quá rực rỡ và dễ cảm nhận thì thiếu chiều sâu tư tưởng. Họ gọi tác phẩm của ông là "Visual Candy" (Kẹo ngọt cho đôi mắt) — ngon, bắt mắt nhưng không có giá trị dinh dưỡng về mặt tư tưởng. Trái lại, những người ủng hộ ông, phe dân chủ hóa nghệ thuật (Democratization of Art) thì lập luận rằng: Trong khi nghệ thuật đương đại ngày càng trở nên khó hiểu, đánh đố công chúng, thì nghệ thuật của Chihuly kéo hàng triệu người đến bảo tàng. Sự thành công về mặt thương mại của ông chứng minh rằng nghệ thuật có thể vừa có giá trị thẩm mỹ cao, vừa có sức sống trong nền kinh tế thị trường mà không cần phải cố gắng để tỏ ra uyên bác. Sau cùng, mọi ranh giới phân định giữa Mỹ thuật và Thủ công nghệ thuật có lẽ sẽ mờ nhạt đi khi người ta đứng trước những tác phẩm của Dale Chihuly. Dẫu giới hàn lâm còn hoài nghi về chiều sâu tự sự, thì hàng triệu người bước vào sảnh bảo tàng V&A hay các khu vườn bách thảo trên thế giới vẫn không thể dối lừa cảm xúc của chính mình: họ bị choáng ngợp, bị mê hoặc bởi vũ điệu của ánh sáng và sắc màu. Đến nay dù đã 84 tuổi, ông vẫn trực tiếp chỉ đạo xưởng thủy tinh nghệ thuật của mình (Chihuly Studio) tại Seattle, Mỹ để sáng tạo ra các tác phẩm mới. Các triển lãm lớn của ông vẫn liên tục được tổ chức và thu hút đông đảo công chúng trên khắp thế giới. Đôi khi, việc chạm đến cảm xúc thuần túy và mang lại niềm vui thị giác cho đại chúng cũng là một thứ quyền năng./. (Yen Hai Arch - 06/2026)
Nghệ thuật Deco, một phong cách tiêu biểu của thập niên 1920, đã lan tỏa sự sang trọng và thượng lưu từ Mỹ đến châu Âu, để lại dấu ấn trong thiết kế thời trang, sản phẩm nội thất và không gian sống. Ngày nay, nó vẫn là nguồn cảm hứng không ngừng cho nhiều Kiến trúc sư và nhà thiết kế nội thất. Tạo Nét Đẹp qua Sự Thay Đổi Xã Hội Art Deco được khởi nguồn từ những biến động nhanh chóng của xã hội sau Thế Chiến I, kết hợp với sự phục hồi kinh tế và nhu cầu ngày càng cao về thẩm mỹ và dịch vụ cao cấp. Tại Mỹ và châu Âu, nó là biểu tượng của lối sống xa hoa, thời thượng và hy vọng vào một tương lai hứa hẹn. Art Deco là một tấm gương phản chiếu chân thực về gu thời trang và chất lượng sống của người dân thời bấy giờ, như thể hiện trong tác phẩm kinh điển như "The Great Gatsby" của F. Scott Fitzgerald. Tác phẩm “The Great Gatsby” kinh điển với phong cách Art Deco. Đặc Trưng Nổi Bật trong Thiết Kế Nội Thất Art Deco Dưới ảnh hưởng sâu sắc từ Cubism, Fauvism và Orphism, Art Deco sử dụng hình học và hoạ tiết như ngôi sao, zigzag, mặt trời, và hoa văn đối xứng. Sự kết hợp linh hoạt giữa văn hóa Ai Cập và vật liệu hiện đại như Madagascar Ebony tạo nên những sản phẩm nội thất sang trọng và tinh tế. Gam màu đá quý sặc sỡ làm mới không gian, từ giấy dán tường đến thảm và vải bọc nội thất, tạo nên một không gian sống đậm chất Art Deco. Không gian được thiết kế theo phong cách Art Deco của một căn hộ penthouse tại thành phố New York. Một không gian xa hoa với những đặc điểm tiêu biểu của phong cách Art Deco, thiết kế bởi Juan Pablo Molyneux tại khu vực Upper East Side, New York. Không gian phòng ngủ theo phong cách Art Deco được thiết kế bởi Jessica Lagrange Interiors. Những Nhà Thiết Kế Xuất Sắc Emile-Jacques Ruhlmann, một nhà thiết kế Pháp, và Paul Theodore Frankl, người đặt nền móng cho Art Deco ở Mỹ, đều góp phần quan trọng vào sự thành công của phong cách này. Các tác phẩm của Ruhlmann với da cá mập và gỗ Hồng mang đến vẻ duyên dáng và sang trọng, trong khi Frankl đơn giản hóa Art Deco với sự tối giản ấn tượng. Tinh Tế Ở Mọi Góc Nhìn Toà nhà Chrysler, tác phẩm của kiến trúc sư William Van Alen, là biểu tượng không thể không nhắc đến khi nói đến không gian nội thất Art Deco. Màu vàng óng ánh, đá travertine Sienna, và đá granite đỏ hồng tạo nên không gian kiêu kỳ, phản ánh lối sống thượng lưu và gu thẩm mỹ tinh tế của Manhattan. Công trình này tự hào là biểu tượng của New York và Mỹ thời kỳ đỉnh cao của Art Deco. Sảnh đón của toà nhà Chrysler tại Manhattan, New York. Sảnh đón của toà nhà Chrysler tại Manhattan, New York. Art Deco không chỉ là quá khứ, mà còn là tương lai. Nó là hành trình qua thời gian, là sự pha trộn giữa văn hóa và hiện đại. Nguồn: ELLE
Khám phá vẻ đẹp lấp lánh và đầy màu sắc như những viên đá quý, NTK Julien Sebban đã biến căn hộ tại Paris thành một tuyệt tác kiến trúc nơi hiện đại kết hợp với vẻ đẹp cổ điển của thế kỷ 19. Đây không chỉ là một căn hộ, mà là một trải nghiệm sống đích thực, nơi mà mỗi góc nhỏ đều phản ánh vẻ đẹp lung linh và quý phái của những viên đá quý. Với gam màu nổi bật, căn hộ này thu hút người ta ngay từ cái nhìn đầu tiên. Nằm trong tòa nhà Haussmannian độc đáo tại khu vực chiến lược giữa ba đại lộ Montaigne, Champs-Elysées và George V, đây là nơi tinh tế kết hợp với vị trí tuyệt vời. Julien Sebban, lấy cảm hứng từ nghệ thuật trang sức của gia chủ, đã tạo ra không gian nội thất độc đáo, mỗi chi tiết đều nói lên câu chuyện riêng của nó về đá quý. Căn hộ rộng lớn với diện tích 240m2 được xây dựng từ thế kỷ 19, giữ lại đặc trưng của kiến trúc cổ điển, nhưng được làm mới bởi tầm nhìn sáng tạo của Julien Sebban. Cấu trúc ngôi nhà với khung trần cao và các chi tiết trang trí tinh tế không chỉ giữ nguyên mà còn được kết hợp với sự độc đáo của màu sắc nổi bật, làm mới không gian sống này. Julien Sebban đã chọn mỗi đồ nội thất với sự cẩn thận và kỹ lưỡng, từ chiếc sofa Edra màu xanh tinh khôi tại phòng khách đến bàn nhựa lớn mang hình ảnh đá malachite tại phòng ăn. Mỗi chi tiết đều như một tác phẩm nghệ thuật riêng, tôn lên vẻ đẹp và tính chất của từng viên đá quý. Tại phòng ngủ, không gian trở nên bí ẩn và sang trọng với chiếc giường bọc nệm và thảm bespoke lấy cảm hứng từ những đường nhấp nhô của đá mã não. Đèn chùm Murano, ghế bành Tongue của Pierre Paulin, và các tấm tường ombre tinh tế tạo nên một bức tranh sống động và ấn tượng. Sự sáng tạo không chỉ giới hạn ở màu sắc và đồ nội thất mà còn lan tỏa đến cửa sổ kính. Julien Sebban đã tận dụng ánh sáng tự nhiên bằng cách sử dụng ô thủy tinh màu ngẫu nhiên, tạo ra hiệu ứng ánh sáng quyến rũ khiến không gian trở nên sống động. Chiếc bàn tròn bằng kính thông minh được đặt gần cửa sổ, tạo ra hiệu ứng phản chiếu lung linh, làm cho không gian trở nên huyền bí và quyến rũ hơn bao giờ hết. Với căn hộ Haussmannian lung linh sắc màu đá quý, Julien Sebban đã tạo ra một điểm đến không chỉ để sống mà còn để trải nghiệm vẻ đẹp nghệ thuật và độc đáo, nơi mà mọi khoảnh khắc là một cảm xúc mới, là một chuyến phiêu lưu khám phá đẳng cấp và sang trọng. Nguồn: ArchDaily
